Đô Rê Mi và C D E: hiểu tên nốt bằng chữ cái

Đô Rê Mi hay C D E? Cách đổi tên Đô Rê Mi sang chữ cái, Đô cố định và Đô di động, vì sao có người nói Si có người nói Ti, và nên học hệ thống nào cho piano.

Ở Việt Nam, hầu hết chúng ta học tên nốt là Đô Rê Mi Fa Sol La Si. Nhưng sách, ứng dụng và video bằng tiếng Anh lại gọi các nốt là C D E F G A B. Nếu đã quen một hệ mà gặp hệ kia, bạn có thể thấy như phải học nhạc lại từ đầu.

Bạn không cần bắt đầu lại. Cả hai hệ đều gọi tên cùng bảy nốt, và khuông nhạc trông vẫn y như vậy dù bạn dùng tên nào. Bài viết này giải thích hai hệ khớp với nhau thế nào, Đô cố định và Đô di động nghĩa là gì, và nên học hệ nào. (Trong tài liệu quốc tế, Đô và Rê thường được viết là Do và Re.)

Bảng đổi nhanh: chữ cái sang Đô Rê Mi

Trong hệ phổ biến nhất, Đô cố định, mỗi âm tiết luôn ứng với một chữ cái:

Tên chữ cái	Tên Đô Rê Mi (Đô cố định)	Ghi chú
C	Đô	Tài liệu quốc tế viết Do; tiếng Pháp cổ gọi là Ut
D	Rê	Tài liệu quốc tế viết Re; tiếng Pháp viết Ré
E	Mi
F	Fa
G	Sol	Đôi khi viết gọn là So
A	La
B	Si	Là Ti trong hệ Đô di động bằng tiếng Anh

Tên chữ cái từ Đô giữa lên đến nốt Đô phía trên.

Cũng các nốt đó, gọi theo hệ Đô cố định.

Trên đàn piano, quy luật cũng vậy. Đô là phím trắng ngay bên trái mỗi nhóm hai phím đen, tức đúng chỗ của C.

Trong hệ Đô cố định, mọi phím C trên bàn phím đều là Đô.

Tên chữ cái: C D E F G A B

Tên chữ cái lấy từ bảy chữ cái đầu tiên của bảng chữ cái. Sau G, chuỗi bắt đầu lại từ A. Âm nhạc bằng tiếng Anh dùng các chữ cái này ở khắp nơi: trong sách, ký hiệu hợp âm, ứng dụng và video.

Các nước nói tiếng Đức dùng một bộ hơi khác. Trong tiếng Đức, H nghĩa là Si bình (B), còn B nghĩa là Si giáng (B♭). Vì vậy một bản nhạc hay sách nhạc lý tiếng Đức có thể ghi “H” ở chỗ sách tiếng Anh ghi “B”. Bạn chỉ cần biết điều này nếu đọc tài liệu bằng tiếng Đức.

Đô Rê Mi Fa Sol La Si

Hệ Đô Rê Mi (solfège) gán cho mỗi nốt một âm tiết dễ hát. Nó được dùng để hát giai điệu, luyện tai và, ở nhiều nước, để gọi tên nốt trên khuông nhạc.

Có hai cách dùng chính, và chúng hoạt động khá khác nhau.

Đô cố định

Trong hệ Đô cố định, Đô luôn là C. Rê luôn là D, và cứ thế tiếp tục, bất kể bản nhạc ở giọng nào. Các âm tiết hoạt động y như tên chữ cái.

Đô cố định là cách gọi tên nốt tiêu chuẩn ở nhiều nước, như Pháp, Ý, Tây Ban Nha, phần lớn châu Mỹ Latinh, và cả Việt Nam. Nhạc sĩ ở đó nói “Sol” ở chỗ người nói tiếng Anh nói “G”.

Đô di động

Trong hệ Đô di động, Đô là nốt đầu tiên (chủ âm) của giọng bạn đang chơi. Ở Đô trưởng, Đô là C. Ở Sol trưởng, Đô là G, Rê là A, Mi là B, và cứ thế.

Đô di động phổ biến trong một số cách dạy ở các nước nói tiếng Anh, như phương pháp Kodály, vì nó luyện cho bạn nghe được quan hệ giữa các nốt với giọng. Một gam trưởng luôn nghe như Đô Rê Mi Fa Sol La Ti Đô, dù bắt đầu từ nốt nào.

Gam Sol trưởng theo hệ Đô cố định. Các âm tiết giữ nguyên nghĩa như chữ cái.

Cũng gam Sol trưởng đó theo hệ Đô di động. G trở thành Đô.

Vì Đô di động mô tả vị trí của nốt trong giọng, nó được dùng chủ yếu để hát và luyện tai. Để gọi tên nốt trên piano, bạn cần một hệ mà mỗi vị trí trên khuông nhạc luôn có một tên duy nhất. Đó là tên chữ cái hoặc Đô cố định.

Si hay Ti: vì sao nốt B có hai tên

Cả hai đều đúng. Chúng đến từ hai truyền thống khác nhau.

Si là tên cũ hơn và vẫn được dùng ở các nước theo Đô cố định.
Ti được dùng chủ yếu trong cách dạy Đô di động bằng tiếng Anh. Nó được đưa vào để mỗi âm tiết bắt đầu bằng một chữ cái khác nhau. Với Si, cả Sol và Si đều bắt đầu bằng chữ S.

Nếu bạn thấy “Ti” trong một bài hát như Do-Re-Mi hoặc trong lớp hát hợp xướng, đó vẫn là bậc âm giống như “Si”. Trong hệ Đô cố định, cả hai đều là B.

Dấu thăng và dấu giáng trong hệ Đô Rê Mi

Trong hệ Đô cố định, bạn thêm dấu thăng hoặc dấu giáng vào âm tiết, giống hệt như với chữ cái. C♯ là Đô♯ (tiếng Ý là Do diesis, tiếng Pháp là Do dièse), còn B♭ là Si♭.

Đô cố định với dấu thăng: Đô♯, Fa♯ và Sol♯ là C♯, F♯ và G♯.

Đô cố định với dấu giáng: Mi♭, La♭ và Si♭ là E♭, A♭ và B♭.

Trong hệ Đô di động, thay vào đó có những âm tiết riêng cho nốt hóa. Nốt được nâng lên đổi nguyên âm thành “i”, nên Do thành Di và Fa thành Fi. Nốt bị hạ xuống thường đổi thành “a” hoặc “e”, nên Re thành Ra và Ti thành Te. Bạn sẽ chủ yếu gặp chúng trong các lớp hát và luyện tai.

Để có hướng dẫn đầy đủ về cách đọc dấu hóa trên khuông nhạc, xem dấu thăng, dấu giáng, dấu bình.

Nên học hệ nào cho piano

Để đọc nhạc piano, hệ gọi tên ít quan trọng hơn bạn nghĩ. Vị trí của nốt trên khuông nhạc cho bạn biết phải bấm phím nào. Dù bạn gọi vị trí đó là G hay Sol, ngón tay bạn vẫn đặt vào cùng một chỗ.

Vài lời khuyên thực tế:

Nếu bạn dùng sách, ứng dụng, video hoặc học với giáo viên bằng tiếng Anh, hãy học tên chữ cái. Các ký hiệu hợp âm như C, Am và G7 cũng dùng chữ cái.
Nếu giáo viên hoặc trường của bạn dùng Đô cố định, hãy học hệ đó trước. Bạn có thể bổ sung tên chữ cái sau bằng cách học bảng đổi ở trên.
Nếu bạn hát hợp xướng hoặc học luyện tai, bạn có thể gặp thêm Đô di động. Hãy coi nó là công cụ cho đôi tai, tách biệt với việc gọi tên nốt trên piano.
Nếu bạn đã biết một hệ, hãy giữ nó làm hệ chính. Học hệ còn lại bằng cách ghép nó với những tên bạn đã biết.

Nhiều nhạc sĩ cuối cùng biết cả hai. Bảng đổi là cố định và chỉ có bảy nốt, nên không mất nhiều thời gian để học.

Học cả hai cùng lúc

Nếu bạn muốn đổi hệ, hoặc dạy một đứa trẻ đang học hệ khác ở trường, hãy gắn hai tên với nhau ngay từ đầu:

Nói cả hai tên khi chơi: “C, Đô”, “D, Rê”, “E, Mi”.
Bắt đầu với một nhóm nhỏ, như từ Đô giữa đến Sol (C đến G). Năm nốt rất dễ ghép cặp.
Dùng các nốt mốc. Đô giữa là C, Sol khóa Sol là G, Fa khóa Fa là F.
Sau đó bỏ bớt một tên và chỉ luyện hệ bạn muốn giữ làm hệ chính.

Đô giữa đến Sol theo cả hai hệ: Đô Rê Mi Fa Sol là C D E F G.

Xem cách đọc nốt nhạc piano để có hướng dẫn đầy đủ về khuông nhạc và khóa nhạc. Các vị trí đều giống nhau, dù bạn dùng hệ gọi tên nào.

Đổi cách gọi tên nốt trong EveryGoodNote

EveryGoodNote cho phép bạn chọn cách gọi tên nốt. Trong Cài đặt, đặt tên nốt là C D E, Đô Rê Mi, hoặc cả hai. Tùy chọn “cả hai” rất hữu ích khi bạn đang học cách đổi tên, hoặc khi con học một hệ ở trường còn bố mẹ lại quen hệ kia.

Ứng dụng cũng cho phép bạn chọn thứ tự các nút trả lời (A–G hoặc C–B). Thứ tự C–B khớp với thứ tự Đô Rê Mi, từ Đô đến Si.

Những nhầm lẫn thường gặp giữa hai hệ

Đọc âm tiết Đô di động như nốt cố định. Nếu một bản nhạc hợp xướng ghi “Đô” cho một bài ở giọng Sol trưởng, thì Đô đó là G. Hãy kiểm tra xem tài liệu dùng hệ nào.
Nhầm Sol với Si. Cả hai đều bắt đầu bằng chữ S. Hãy nhớ Sol là G còn Si là B, nốt ngay dưới nốt Đô kế tiếp.
Nghĩ rằng A là nốt đầu tiên. Tên chữ cái bắt đầu từ A, nhưng gam và hệ Đô Rê Mi thường bắt đầu từ C (Đô). Đó là lý do thứ tự nút C–B khớp với Đô đến Si.
Dịch từng nốt trong đầu. Cách đó chậm. Hãy chọn một hệ chính và đọc trực tiếp bằng hệ đó. Chỉ dịch khi cần trao đổi với người dùng hệ kia.
Nghĩ rằng B ở đâu cũng có nghĩa như nhau. Trong nhạc tiếng Đức, B là Si giáng. Si bình là H.

Tóm tắt

C D E F G A B và Đô Rê Mi Fa Sol La Si là tên của cùng các nốt.
Đô cố định: Đô luôn là C. Được dùng ở nhiều nước, trong đó có Việt Nam.
Đô di động: Đô là chủ âm của giọng. Được dùng chủ yếu để hát và luyện tai.
Si và Ti đều là nốt thứ bảy. Ti là phiên bản của hệ Đô di động bằng tiếng Anh.
Tiếng Đức dùng H cho Si bình (B) và B cho Si giáng (B♭).
Với piano, hệ nào gán cho mỗi vị trí trên khuông một tên duy nhất đều dùng được. Hãy chọn hệ mà sách, giáo viên và ứng dụng của bạn đang dùng.

Câu hỏi thường gặp

Đô có phải là C không?

Trong hệ Đô cố định thì đúng: Đô luôn là C. Trong hệ Đô di động, Đô là nốt đầu tiên của giọng, nên chỉ là C khi ở giọng Đô trưởng.

Là Si hay Ti?

Cả hai đều đúng. Si được dùng ở các nước theo hệ Đô cố định. Ti được dùng chủ yếu trong cách dạy Đô di động bằng tiếng Anh, để mỗi âm tiết bắt đầu bằng một chữ cái khác nhau.

Thứ tự các âm tiết Đô Rê Mi là gì?

Đô, Rê, Mi, Fa, Sol, La, Si (hoặc Ti), rồi lại Đô. Trong hệ Đô cố định, chúng ứng với C, D, E, F, G, A, B.

Học piano nên học Đô Rê Mi hay tên chữ cái?

Để đọc khuông nhạc thì cách nào cũng được. Nếu bạn dùng sách, ứng dụng và video bằng tiếng Anh, hãy học tên chữ cái. Nếu giáo viên hoặc đất nước của bạn dùng Đô cố định, hãy học hệ đó trước rồi bổ sung chữ cái sau.

Vì sao nhạc Đức dùng chữ H?

Trong tiếng Đức, H nghĩa là Si bình (B) còn B nghĩa là Si giáng (B♭). Bạn sẽ gặp điều này trong bản nhạc và sách nhạc lý bằng tiếng Đức.