Nốt nhạc khóa Sol: Bảng nốt, mẹo ghi nhớ và dòng kẻ phụ

Khóa Sol là khuông phía trên trong nhạc piano và là khóa mà hầu hết người mới học làm quen trước tiên. Nó thường ghi các nốt cho tay phải, bao gồm phần lớn giai điệu. Bài này giới thiệu mọi nốt khóa Sol từ Đô giữa đến Đô cao, kèm những mẹo ghi nhớ giúp bạn trong ngày đầu và những nốt mốc giúp bạn đọc nhanh về sau.

Nếu bạn hoàn toàn mới với việc đọc nhạc, hãy bắt đầu với hướng dẫn đọc nốt nhạc piano cho người mới bắt đầu rồi quay lại đây để tìm hiểu chi tiết.

Khóa Sol là khóa G

Khóa Sol đánh dấu vị trí của nốt Sol (G). Phần xoắn của nó quấn quanh dòng kẻ thứ hai từ dưới lên, và dòng kẻ đó là nốt Sol ngay trên Đô giữa, gọi là G4. Vì thế khóa Sol còn được gọi là khóa G. Ký hiệu này phát triển từ một chữ G được viết cách điệu. Mỗi khi không chắc một nốt trên khóa Sol, hãy tìm dòng kẻ mà phần xoắn quấn quanh và đếm từ đó.

Chỉ cần biết điều này là đủ để suy ra mọi nốt còn lại. Mỗi bước đi lên trên khuông, từ dòng kẻ lên khe kế tiếp hoặc từ khe lên dòng kẻ kế tiếp, là nốt tiếp theo trong chuỗi bảy nốt. Vậy khe phía trên Sol là La, dòng kẻ phía trên nữa là Si, và cứ thế tiếp tục.

Dòng kẻ khóa Sol: Mi Sol Si Rê Fa

Năm dòng kẻ khóa Sol, từ dưới lên, là Mi, Sol, Si, Rê và Fa (E G B D F). Người học tiếng Anh hay nhớ bằng câu Every Good Boy Does Fine, hoặc các biến thể như Every Good Boy Deserves Fudge và Elephants Got Big Dirty Feet. Hãy chọn cách nào bạn dễ nhớ nhất.

Các dòng kẻ cứ cách một nốt lại có một dòng. Từ Mi lên Sol bỏ qua Fa, từ Sol lên Si bỏ qua La, và cứ thế. Khoảng cách đó là khoảng giữa hai dòng kẻ, và nốt bị bỏ qua nằm ở khe giữa chúng.

Khe khóa Sol: Fa La Đô Mi

Bốn khe khóa Sol, từ dưới lên, là Fa, La, Đô và Mi (F A C E). Trong tiếng Anh, bốn chữ cái này ghép thành từ face, nên đây là nhóm nốt dễ nhớ nhất trên cả khuông với người học tiếng Anh.

Nốt Đô ở khe thứ ba là C5, cao hơn Đô giữa một quãng tám. Đây là nốt giữa khuông khóa Sol và bản thân nó cũng là một nốt mốc hữu ích.

Bảng nốt khóa Sol từ C4 đến C6

Dưới đây là mọi nốt phím trắng trên và quanh khuông khóa Sol, từ Đô giữa (C4) lên đến nốt Đô cao hơn hai quãng tám (C6). Bản thân khuông nhạc trải từ E4 đến F5, các nốt nằm ngoài khuông dùng những dòng kẻ phụ ngắn.

Nhìn qua cả hai hình, bạn sẽ thấy quy luật không bao giờ thay đổi: dòng kẻ, khe, dòng kẻ, khe, mỗi lần một nốt. Quy luật đó tiếp tục cả khi ra ngoài mép khuông, và dòng kẻ phụ thực chất chỉ có vậy.

Nốt ngay dưới khuông: Đô giữa và Rê

Bên dưới dòng kẻ dưới cùng (E4) là Rê (D4) ở khe, rồi đến Đô giữa (C4) trên một dòng kẻ phụ. Hai nốt này xuất hiện liên tục trong nhạc cho người mới học vì chúng nằm ngay dưới vị trí bắt đầu của tay phải.

Rê (D4) treo ngay dưới dòng kẻ dưới cùng và không có dòng kẻ phụ riêng. Người mới học hay đọc nhầm nó thành Mi hoặc Đô, nên hãy nhìn kỹ: nếu nốt chạm vào dòng kẻ dưới cùng từ phía dưới thì đó là Rê.

Đi xuống thấp hơn, bạn sẽ gặp Si (B3) ở khe dưới Đô giữa, rồi La (A3) trên dòng kẻ phụ thứ hai. Bạn sẽ ít gặp những nốt này hơn, vì bên dưới Đô giữa thường là phần của khuông khóa Fa. Bài hướng dẫn về dòng kẻ phụ sẽ nói chi tiết về chúng.

Nốt ngay trên khuông: Sol, La, Si và Đô

Phía trên dòng kẻ trên cùng (F5) là Sol (G5) ở khe, rồi La (A5) trên dòng kẻ phụ thứ nhất, Si (B5) ở trên nó, và Đô (C6) trên dòng kẻ phụ thứ hai.

Cách đếm ở đây giống hệt như bên dưới khuông. Dòng kẻ phụ tiếp nối quy luật dòng kẻ của khuông, nên các dòng phía trên Fa là La, Đô và Mi, mỗi lần bỏ qua một nốt. Hai dòng kẻ phụ phía trên khuông khóa Sol luôn là nốt Đô.

Nốt mốc khóa Sol

Câu nhớ có ích lúc đầu, nhưng nhẩm lại cả chuỗi cho từng nốt thì rất chậm. Người đọc thạo nhận ra ngay vài nốt mốc và chỉ cần đếm một hai bước từ đó.

Mỗi ngày hãy chọn một nốt mốc và tìm nó trong một bản nhạc. Sau đó gọi tên các nốt hai bên nó. Sau một tuần, hầu hết các nốt trên khuông sẽ chỉ cách một bước so với một nốt mà bạn nhận ra ngay.

Bảng tóm tắt để in

Hãy để bảng này cạnh đàn trong lúc học. Bảng liệt kê mọi vị trí từ dòng kẻ phụ thứ hai bên dưới đến dòng kẻ phụ thứ hai phía trên.

Dòng kẻ và khe luôn được đánh số từ dưới lên, nên "dòng kẻ 1" là dòng thấp nhất.

Những lỗi nhầm lẫn thường gặp

• Nhầm giữa dòng kẻ và khe. Nốt trên dòng kẻ có dòng kẻ chạy qua giữa nốt. Nốt ở khe nằm giữa hai dòng kẻ và chạm vào cả hai. Khi phân vân, hãy xem có dòng kẻ nào cắt đôi nốt nhạc không.
• Đọc Rê (D4) thành Mi (E4). Rê treo bên dưới dòng kẻ dưới cùng. Mi có dòng kẻ dưới cùng chạy qua.
• Đọc Sol (G5) thành Fa (F5). Sol nằm ngay phía trên dòng kẻ trên cùng. Fa có dòng kẻ trên cùng chạy qua.
• Nhầm Đô giữa với La (A5). Cả hai đều nằm trên một dòng kẻ phụ. Đô giữa ở dưới khuông, La (A5) ở trên khuông.
• Dùng tên nốt khóa Sol cho khuông khóa Fa. Cùng một vị trí nhưng ở khóa Fa lại là nốt khác: dòng kẻ dưới cùng là Mi ở khóa Sol và là Sol ở khóa Fa. Xem nốt nhạc khóa Fa để có bảng nốt đầy đủ.
• Quên hóa biểu. Nếu có dấu thăng hoặc dấu giáng ở đầu dòng nhạc, nó thay đổi mọi nốt cùng tên. Bài viết về dấu thăng, dấu giáng và dấu bình trên khuông nhạc sẽ giải thích cách đọc.

Cách luyện tập nốt khóa Sol

Hãy học khuông nhạc theo từng nhóm nhỏ và chỉ chuyển sang nhóm mới khi đã chắc nhóm trước:

1. Đô giữa đến Sol (C4, D4, E4, F4, G4). Đây là thế tay năm ngón đầu tiên của tay phải.
2. Năm dòng kẻ.
3. Bốn khe.
4. Cả khuông trộn lẫn.
5. Các nốt trên dòng kẻ phụ đầu tiên phía trên và bên dưới.

Vài phút mỗi ngày hiệu quả hơn một buổi luyện dài. Hãy đọc to tên từng nốt rồi chơi nốt đó, để tên nốt, vị trí trên khuông và phím đàn gắn kết với nhau. Khi đã gọi tên từng nốt thoải mái, hãy thử đọc một giai điệu đơn giản như Ode to Joy; bản dành cho người mới học ở giọng Đô trưởng chỉ dùng năm nốt từ Đô giữa đến Sol.