Trò chơi học nốt nhạc cho trẻ: 10 cách vui để học nốt piano

Mười trò chơi đọc nốt nhạc đơn giản cho trẻ, từ đua thẻ nốt, khuông nhạc trên sàn đến bingo nốt nhạc và ghép chữ bằng nốt, kèm mẹo luyện tập ngắn, vui vẻ.

Trẻ học tên nốt giống như học chữ cái: lặp đi lặp lại thật nhiều lần, ngắn và vui. Một tờ bài tập có thể giúp phần nào, nhưng trò chơi làm tốt hơn. Khi gọi tên nốt là một phần của cuộc đua, trò nhảy lò cò hay một mật mã bí ẩn, trẻ sẽ luyện tập hăng hái hơn nhiều và nhớ lâu hơn.

Dưới đây là mười trò chơi đọc nốt nhạc dành cho bố mẹ và thầy cô. Phần lớn chỉ cần giấy, băng keo hoặc một cây đàn. Một vài trò dùng màn hình. Hãy xen kẽ chúng trong tuần và giữ mỗi buổi thật ngắn.

Trước khi bắt đầu: vài nguyên tắc đơn giản

Giữ thật ngắn. Năm đến mười phút là đủ. Dừng lại khi con vẫn còn muốn chơi tiếp.
Mỗi lần một khóa nhạc. Phần lớn trẻ bắt đầu với khóa Sol. Thêm khóa Fa khi khóa Sol đã dễ, và lúc đầu hãy giữ hai khóa tách riêng.
Bắt đầu từ ít. Bắt đầu với vài nốt, như từ Đô giữa đến Sol, rồi thêm dần khi những nốt đó đã dễ.
Khen sự cố gắng. Ghi nhận việc con cố gắng, tập trung và tiến bộ, chứ không chỉ câu trả lời đúng.
Chọn trò chơi hợp với con. Trẻ nhỏ thường thích trò chơi vận động và bàn phím. Trẻ lớn hơn có thể thích thi đua, tính điểm và giải mật mã.

Nếu bố mẹ, thầy cô cần ôn lại về khuông nhạc, xem cách đọc nốt nhạc piano.

Trò chơi không cần màn hình

1. Tìm tất cả các nốt Đô

Đây là trò chơi đầu tiên tốt nhất, vì nó dạy bản đồ bàn phím mà mọi trò chơi khác đều dựa vào.

Hãy bảo con tìm mọi nốt Đô (C) trên đàn. Đô là phím trắng ngay bên trái mỗi nhóm hai phím đen. Sau đó thử tìm mọi nốt Fa (F) (bên trái các nhóm ba phím đen), rồi mọi nốt Rê (D) (nằm giữa hai phím đen).

Mỗi nốt Đô nằm ngay bên trái một nhóm hai phím đen.

Biến nó thành cuộc đua với đồng hồ, hoặc thay phiên nhau: một người gọi tên nốt, người kia tìm được càng nhiều càng tốt.

2. Đua thẻ nốt

Viết một nốt lên mỗi tấm thẻ, đáp án ở mặt sau. Bắt đầu với năm nốt: Đô giữa, Rê, Mi, Fa và Sol.

Bộ thẻ nốt đầu tiên rất phù hợp: từ Đô giữa lên đến Sol.

Các cách chơi:

Phá kỷ lục. Con gọi được tên bao nhiêu thẻ trong một phút?
Hai chồng thẻ. Thẻ đúng xếp vào một chồng, thẻ khó xếp vào chồng khác. Cuối buổi luyện lại chồng thẻ khó.
Chơi nốt trên thẻ. Gọi tên nốt, rồi bấm nốt đó trên đàn.

3. Nhảy lò cò trên khuông nhạc dưới sàn

Dùng băng keo giấy để dán năm đường dài trên sàn, khoảng cách đủ rộng để đứng vào giữa. Vậy là có một khuông nhạc khổng lồ.

Gọi tên một nốt và con nhảy vào dòng kẻ hoặc khe của nốt đó.
Hoặc bố mẹ, thầy cô đứng trên một dòng kẻ hay khe và bảo con gọi tên.
Với trẻ lớn hơn, gọi một giai điệu ngắn và để con nhảy theo.

Dùng băng keo bóc ra sạch, chơi trên mặt sàn không trơn, và dọn trống khoảng xung quanh khuông nhạc trước khi bắt đầu nhảy.

4. Ném túi đậu lên khuông nhạc

Vẽ một khuông nhạc lớn trên tờ giấy hoặc bìa cứng, hoặc dùng khuông nhạc dưới sàn ở trò 3. Con ném một túi đậu mềm và gọi tên dòng kẻ hoặc khe nơi túi rơi xuống. Nếu túi rơi trên dòng kẻ, đó là nốt nằm trên dòng kẻ. Nếu rơi giữa hai dòng kẻ, đó là nốt nằm trong khe.

Trò này hợp với những bé thích ngắm và ghi điểm. Mỗi tên gọi đúng được một điểm, và thêm một điểm thưởng nếu bấm được nốt đó trên đàn.

5. Bingo nốt nhạc

Làm các thẻ bingo có tên nốt trong từng ô, hoặc với trẻ lớn hơn thì vẽ nốt nhỏ trên khuông trong mỗi ô. Gọi nốt bằng cách giơ một thẻ nốt. Người chơi che ô có tên tương ứng.

Để khó hơn, chỉ gọi nốt bằng cách cho xem nốt trên khuông nhạc, để người chơi phải đọc được nốt rồi mới che ô.

6. Thám tử nốt nhạc

Đưa cho con một trang nhạc thật đơn giản và một cây bút chì màu. Nhiệm vụ: khoanh tròn mọi nốt Sol, hoặc mọi nốt nằm trên dòng kẻ giữa. Hãy dùng bản photo hoặc bản in, đừng dùng cuốn sách quý.

Thám tử nốt nhạc giúp trẻ thấy rằng những nốt học qua trò chơi cũng xuất hiện trong bài hát thật. Hãy dùng những giai điệu dễ mà con đã biết, như Twinkle Twinkle Little Star.

7. Từ bí ẩn

Trò này dùng tên chữ cái của nốt nhạc như trong tiếng Anh: các nốt chỉ dùng các chữ A đến G (Đô là C, Rê là D, Mi là E, Fa là F, Sol là G, La là A, Si là B), nên có thể viết một số từ tiếng Anh bằng nốt nhạc. Viết một từ lên khuông nhạc và bảo con giải mã từ bí ẩn. Sau đó đổi vai: con viết một từ cho bố mẹ, thầy cô đoán.

Một từ bí ẩn trên khuông khóa Sol: C, A, B ghép thành CAB.

Các khe khóa Sol ghép thành FACE.

Dòng kẻ, khe, dòng kẻ: B, A, G ghép thành BAG.

Những từ tiếng Anh dễ để bắt đầu: CAB, BAG, BED, EGG, AGE, FACE, CAFE, DEAD, BADGE, CABBAGE. Để thử thách hơn, hãy viết cùng từ đó ở khóa Fa. Các chữ cái vẫn vậy nhưng vị trí thì khác.

Lại là CAB, lần này ở khóa Fa. Cùng chữ cái, vị trí mới.

Khi cho con xem một từ bí ẩn, hãy che tên chữ cái để con phải tự đọc nốt.

Nếu con chưa quen tên chữ cái, trẻ Việt Nam có thể chơi một biến thể: đọc tên nốt thành chuỗi. Viết một dãy nốt lên khuông nhạc và để con đọc liền một mạch bằng tên Đô Rê Mi, càng trôi chảy càng tốt.

8. Bảng dán sticker

Bảng dán sticker biến việc luyện tập thành thứ trẻ có thể nhìn thấy lớn dần lên. Dán một sticker cho mỗi buổi luyện ngắn, hoặc một sticker cho mỗi nốt mới học được.

Đặt mục tiêu nhỏ và vừa sức: “thuộc từ Đô giữa đến Sol”, “gọi tên được tất cả các dòng kẻ khóa Sol”, “chơi một bài hát bằng cách đọc nốt”. Hãy ăn mừng mỗi lần đạt được.

Trò chơi trên màn hình

9. Các cấp độ của EveryGoodNote

EveryGoodNote miễn phí, chạy trên trình duyệt của điện thoại, máy tính bảng hoặc máy tính, và không cần tải về. Ở thẻ Chơi, các nốt trôi về phía một vạch đọc màu đỏ và con chạm vào từng nốt trên bàn phím piano trên màn hình trước khi nốt tới vạch (các nút chữ cái A–G là một tùy chọn trong Cài đặt). Có 5 mạng, và các nốt trôi nhanh hơn một chút sau mỗi 10 câu trả lời đúng.

Một lộ trình tốt cho trẻ:

Bắt đầu với “Đô giữa đến Sol”. Chỉ năm nốt, tất cả đều gần Đô giữa.
Bật các trợ giúp. Trên màn hình Chơi, bật “Hiện tên dưới mỗi nốt (dễ hơn)” để hiện tên ngay dưới mỗi nốt. Gợi ý màu, trong Cài đặt, cho mỗi nốt một màu riêng.
Bỏ dần các trợ giúp. Khi con đã trả lời đúng phần lớn các nốt, tắt tên nốt, rồi tắt màu.
Lên cấp. Thử “Dòng kẻ khóa Sol”, rồi “Khe khóa Sol”, rồi “Cả khuông khóa Sol”.

Nếu đồng hồ khiến con lo lắng, hãy dùng thẻ Luyện tập. Thẻ này hiển thị từng nốt một, không có đồng hồ, và có thể ghi chú dòng kẻ và khe.

10. Chơi một bài hát thật

Trẻ rất thích chơi những bài mình nhận ra. Thẻ Bài hát có chín giai điệu quen thuộc, gồm Hot Cross Buns, Mary Had a Little Lamb, Twinkle Twinkle Little Star và Ode to Joy. Ở chế độ “Chờ tôi”, bài hát chờ con ở từng nốt, nên không có áp lực phải theo kịp. Chế độ “Theo nhịp” thêm tiết tấu khi con đã sẵn sàng.

Con có thể trả lời bằng phím piano trên màn hình, kết nối đàn piano thật qua Bluetooth hoặc USB MIDI, hoặc dùng micro.

Các nốt mốc khóa Sol nên dạy trước

Trẻ không cần học mọi nốt cùng một lúc. Bốn nốt mốc khóa Sol này là những mục tiêu tốt, từng nốt một:

Bốn nốt mốc khóa Sol: Đô giữa, Sol khóa Sol, Đô khóa Sol và Sol cao.

Khi đã thuộc những nốt này, trẻ có thể tìm ra các nốt ở giữa bằng cách đi lên hoặc xuống từng bậc. Để xem danh sách đầy đủ các nốt, xem nốt nhạc khóa Sol.

Mẹo cho bố mẹ và thầy cô

Ít mà đều. Vài phút vào hầu hết các ngày tốt hơn một buổi dài.
Luân phiên trò chơi. Dùng hai hoặc ba trò mỗi tuần để mọi thứ luôn mới mẻ.
Để con dạy lại bạn. Trẻ nhớ lâu hơn khi giải thích một nốt cho người khác.
Kết hợp có màn hình và không màn hình. Trò chơi vận động và bàn phím thật giúp xây dựng mối liên kết giữa trang nhạc, phím đàn và âm thanh.
Để ý khi con nản. Nếu một trò chơi trở nên quá khó, hãy quay lại với ít nốt hơn hoặc bật lại gợi ý. Không cần vội.
Ăn mừng tiến bộ. Ghi nhận khi một nốt từng khó nay đã trở nên dễ.
Ghi lại những nốt khó. Ghi chép những nốt con hay sai và lồng chúng vào trò chơi tiếp theo, như thêm một thẻ nốt hoặc một ô bingo.

Chỉ với vài trò chơi và vài phút mỗi ngày, đọc nốt nhạc sẽ trở thành điều trẻ mong chờ.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao để việc học nốt piano trở nên vui với trẻ?

Biến việc gọi tên nốt thành trò chơi: thi đua, bingo, nhảy trên khuông nhạc dưới sàn hoặc ghép chữ bằng nốt nhạc. Giữ mỗi buổi thật ngắn và dừng lại khi con vẫn còn đang thích thú.

Trẻ có thể bắt đầu học đọc nhạc từ mấy tuổi?

Tùy từng bé. Nhiều trẻ có thể bắt đầu khi đã thuộc tên bảy nốt (Đô đến Si, hoặc các chữ cái A đến G) và phân biệt được cao, thấp trên trang giấy. Trẻ nhỏ hơn thường hợp với trò chơi trên bàn phím trước, rồi học khuông nhạc sau một chút.

Mỗi ngày trẻ nên luyện đọc nốt bao lâu?

Năm đến mười phút là đủ với hầu hết trẻ. Một buổi ngắn mỗi ngày hiệu quả hơn một buổi dài mỗi tuần.

Trẻ nên học khóa Sol hay khóa Fa trước?

Phần lớn trẻ bắt đầu với khóa Sol, thường là các nốt từ Đô giữa đến Sol. Thêm khóa Fa khi con đã thoải mái với khóa Sol, và luyện riêng từng khóa trước khi trộn lẫn.

Có thể ghép những từ nào bằng nốt nhạc?

Trong tiếng Anh, các nốt được gọi bằng chữ cái A đến G, nên mọi từ tiếng Anh chỉ dùng các chữ này đều ghép được. Những từ dễ cho trẻ gồm CAB, BAG, BED, EGG, AGE, FACE, CAFE và DEAD.